Szpiegostwo w czasie wojny na Ukrainie

Wojna na Ukrainie przybrała charakter wielowymiarowy i objęła niemal wszystkie możliwe obszary aktywności państwowej. Działania zbrojne i dyplomatyczne już dawno przestały być jedynymi formami konfliktu, a na znaczeniu zdecydowanie zyskały operacje wywiadowcze i kontrwywiadowcze.

Szpiegostwo w realiach ukraińsko-rosyjskiej konfrontacji obejmuje szerokie spektrum aktywności – od klasycznego gromadzenia informacji o ruchach wojsk i infrastrukturze krytycznej, przez infiltrację administracji cywilnej, aż po działania zakrojone na globalną skalę w cyberprzestrzeni. Pod koniec grudnia 2024 roku, kiedy sytuacja na linii frontu wciąż jest niestabilna, służby specjalne obu stron – ale zwłaszcza rosyjskie, ze względu na wieloletnią praktykę i zaplecze instytucjonalne – są wyjątkowo aktywne i stale doskonalą swoje techniki.

Niniejszy tekst ma na celu przedstawienie zarysów najważniejszych zjawisk związanych z rosyjskim szpiegostwem na Ukrainie, a także przybliżenie w wyodrębnionym rozdziale metod i przykładów ukraińskich operacji wywiadowczych. Dane pochodzą z oficjalnych komunikatów Służby Bezpieczeństwa Ukrainy (SBU) oraz z doniesień rosyjskiej Federalnej Służby Bezpieczeństwa (FSB). Przywoływane będą również publikacje medialne.

Rosyjskie szpiegostwo na Ukrainie: zarys zjawiska

Rosja historycznie posiadała rozbudowane struktury wywiadowcze na terytorium Ukrainy, sięgające jeszcze czasów radzieckich, a później także okresu, w którym Kijów mocno współpracował z Moskwą pod rządami prokremlowskich polityków. Już od 2014 roku, gdy Rosja zaanektowała Krym i zaczęła wspierać separatystów w Donbasie, wskazywano na przenikanie rosyjskich agentów do ukraińskiej administracji państwowej i wojska. Intensyfikacja wojny w lutym 2022 roku przyczyniła się jedynie do większej aktywizacji tych struktur. Jak donosi SBU (np. w komunikacie z sierpnia 2023 roku: https://t.me/SBUkr/9333), ukraiński kontrwywiad wykrywa coraz więcej przypadków bezpośredniego szpiegowania na rzecz Rosji – zatrzymywane są zarówno osoby z otoczenia urzędników na średnim i wysokim szczeblu, jak też informatorzy wśród ludności cywilnej, którym oferuje się pieniądze za przekazywanie danych o ruchach wojsk ukraińskich.

Komunikat z sierpnia 2023 roku: https://t.me/SBUkr/9352, ilustruje przykład, jak Rosja coraz częściej sięga po tzw. uśpione komórki (tzw. sleeper cells) – agentów żyjących przez dłuższy czas w Ukrainie bez podejmowania wyraźnej aktywności wywiadowczej, by w kluczowym momencie móc prowadzić sabotaż bądź przekazywać istotne dane wywiadowcze. The Guardian wskazał na dynamiczny wzrost liczby nieformalnych agentów, rekrutowanych często spośród osób z Ukrainy, które sympatyzują z Rosją z powodów ideologicznych lub ekonomicznych.

Ze względów bezpieczeństwa ukraińskie służby nie ujawniają wszystkich szczegółów dotyczących udaremnionych operacji, jednak liczne doniesienia wskazują, że najczęstszymi celami rosyjskich szpiegów są systemy łączności armii ukraińskiej, miejsca składowania broni i amunicji oraz gromadzenie informacji na temat kluczowych dowódców sił zbrojnych. Pojawiają się też informacje o przenikaniu agentów do lokalnych urzędów oraz szeroko rozumianej administracji cywilnej. 

Czytaj całość