Odpowiedzialność Rosji za naruszenia międzynarodowego prawa humanitarnego na Ukrainie. Odpowiedzialność Rosji za zbrodnię agresji

Zbrodnia agresji jest uznawana za część zwyczajowego prawa międzynarodowego i została skodyfikowana w art. 8 bis Statutu Rzymskiego Międzynarodowego Trybunału Karnego. Zakazuje ona użycia siły zbrojnej przez państwo przeciwko suwerenności, integralności terytorialnej lub niezależności innego państwa. Istnieje ścisły związek pomiędzy zbrodnią agresji a odpowiedzialnością państwa za akty agresji, która często postrzegana jest jako warunek wstępny przypisania odpowiedzialności karnej za zbrodnię agresji.

Zbrodnia agresji rodzi nie tylko odpowiedzialność państwa za agresję, lecz także przewiduje odpowiedzialność indywidualną. Karta Narodów Zjednoczonych zakazuje agresji w art. 2 ust. 4. Wszystkie państwa członkowskie muszą „powstrzymywać się w swoich stosunkach międzynarodowych od groźby lub użycia siły przeciwko integralności terytorialnej lub niezależności politycznej jakiegokolwiek państwa”. Zasada ta uznawana jest za fundamentalną normę prawa międzynarodowego i ma zastosowanie do wszystkich państw członkowskich Organizacji Narodów Zjednoczonych.

Artykuł 8 bis Statutu Rzymskiego Międzynarodowego Trybunału Karnego, przyjęty podczas konferencji przeglądowej w Kampali w 2010 r., ustanawia definicję zbrodni agresji na gruncie jurysdykcji MTK.

Na potrzeby niniejszego Statutu „zbrodnia agresji” oznacza planowanie, przygotowanie, rozpoczęcie lub wykonanie, przez osobę znajdującą się w pozycji umożliwiającej faktyczne sprawowanie kontroli nad działaniami politycznymi lub wojskowymi państwa albo kierowanie tymi działaniami, aktu agresji, który ze względu na swój charakter, wagę i skalę stanowi oczywiste naruszenie Karty Narodów Zjednoczonych.

Na potrzeby ustępu 1 „akt agresji” oznacza użycie siły zbrojnej przez państwo przeciwko suwerenności, integralności terytorialnej lub niezależności politycznej innego państwa, bądź w jakikolwiek inny sposób niezgodny z Kartą Narodów Zjednoczonych.

Zbrodnia agresji w rozumieniu Statutu Rzymskiego składa się z trzech elementów. Po pierwsze, oskarżony musi być przywódcą politycznym lub wojskowym, osobą „znajdującą się w pozycji umożliwiającej faktyczne sprawowanie kontroli nad działaniami politycznymi lub wojskowymi państwa albo kierowanie tymi działaniami”. Po drugie, Trybunał musi wykazać, że oskarżony był zaangażowany w „planowanie, przygotowanie, rozpoczęcie lub wykonanie” państwowego aktu agresji. Po trzecie, akt ten musi stanowić akt agresji zgodny z rezolucją Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 3314 oraz – ze względu na swój charakter, wagę i skalę – „stanowić oczywiste naruszenie Karty Narodów Zjednoczonych”. Wyłączone są przypadki legalnej samoobrony indywidualnej lub zbiorowej, jak również działania autoryzowane przez Radę Bezpieczeństwa ONZ.

Międzynarodowy Trybunał Sprawiedliwości uznał, że zakaz użycia siły, wyrażony w Karcie Narodów Zjednoczonych, stanowi normę zwyczajowego prawa międzynarodowego. Powszechnie przyjmuje się również, że norma ta osiągnęła status normy bezwzględnie wiążącej (jus cogens). Ponadto zasadniczo akceptuje się pogląd, że zbrodnia agresji stanowi przestępstwo w rozumieniu prawa zwyczajowego. Uznanie to częściowo opiera się na koncepcji dawnej zbrodni przeciwko pokojowi oraz na dorobku procesów norymberskich i tokijskich po II wojnie światowej.

Rezolucja Zgromadzenia Ogólnego ONZ nr 3314 (z 14 grudnia 1974 r.) jest powszechnie uznawana za odzwierciedlenie norm prawa zwyczajowego w zakresie definicji aktu agresji pomiędzy państwami.

Czytaj dalej