17. pakiet sankcji UE: czy uderzenie w „shadow fleet” naprawdę ograniczy rosyjskie przychody?

W maju 2025 roku Unia Europejska przyjęła najszerszy od początku pełnoskalowej wojny pakiet restrykcji wobec Federacji Rosyjskiej jako instrument prawa międzynarodowego i unijnego, mający ograniczyć zdolność państwa-agresora do czerpania korzyści z bezprawnego użycia siły w rozumieniu Karty Narodów Zjednoczonych.

Siedemnasty pakiet sankcyjny koncentruje się na uszczelnieniu reżimu wobec tak zwanej „floty cieni”, czyli nieformalnej sieci statków wykorzystywanych do obchodzenia pułapu cenowego ustalonego przez Grupę Siedmiu dla rosyjskiej ropy i produktów ropopochodnych. Rada Unii Europejskiej poinformowała o objęciu środkami ograniczającymi blisko dwustu jednostek pływających oraz o wpisaniu na listę kolejnych podmiotów związanych z eksportem surowców energetycznych, w tym spółki Surgutnieftiegaz. Równolegle Komisja Europejska i państwa członkowskie zapowiedziały wzmocnienie egzekwowania dotychczasowych regulacji w sektorze energii oraz w obszarze technologii o podwójnym zastosowaniu cywilno-wojskowym.

Wprowadzenie tych środków stanowi element szerszej architektury rozliczeń za agresję. Sankcje sektorowe i finansowe mają charakter ukierunkowany i proporcjonalny: odcinają strumienie przychodów i usług logistyczno-ubezpieczeniowych podtrzymujących zdolności militarne, nie uderzając w ludność cywilną jako cel. Tworzą one również warunki sprzyjające pozostałym narzędziom odpowiedzialności: postępowaniom prowadzonym przez Międzynarodowy Trybunał Karny, inicjatywom na rzecz specjalnego trybunału do spraw zbrodni agresji, wykorzystaniu jurysdykcji uniwersalnej przez sądy krajowe, a także konfiskacie aktywów związanych z naruszeniami i przyszłym roszczeniom odszkodowawczym. Innymi słowy, uszczelnienie reżimu wobec „floty cieni” nie tylko ogranicza bieżącą rentowność eksportu ropy, lecz także wzmacnia spójny, legalny nacisk na państwo-agresora, którego celem jest skrócenie horyzontu finansowej zdolności do prowadzenia wojny i zabezpieczenie fundamentów systemu odpowiedzialności międzynarodowej.

„Flota cieni” i mechanizmy omijania

W doniesieniach agencyjnych doprecyzowano, że łączna liczba dopisanych jednostek wyniosła 189, z czego 183 to tankowce przeznaczone do transportu ropy i paliw. Po tych zmianach unijny wykaz statków wykorzystywanych do omijania sankcji osiągnął łącznie 342 pozycje. Celem tego działania jest zmniejszenie przychodów budżetowych Rosji, które wciąż w znacznym stopniu zależą od eksportu ropy naftowej oraz produktów ropopochodnych. W praktyce Unia Europejska stara się odciąć użytkowników „floty cieni” od europejskiej infrastruktury usługowej, takiej jak ubezpieczenia odpowiedzialności cywilnej armatorów, finansowanie rejsów, dostęp do portów oraz usługi klasyfikacyjne. Zmniejszenie dostępności tych usług podnosi koszt i ryzyko transportu oraz utrudnia ukrywanie rzeczywistych właścicieli i operatorów statków, co ma bezpośrednio przełożyć się na obniżenie rentowności rosyjskiego eksportu.

Czytaj więcej